در مراسم گراميداشت ياد و راه مهندس مهدی بازرگان از بنيان گزاران  نهضت آزادی ايران كه در شهر تبريز برگزار شد، دكتر ابراهيم يزدی در ارتباط با شوراها و حاكميت ملت سخنرانی كرد.

به رغم محدوديت های بعمل آمده ازسوی مسئولين محلی درخصوص مكان برگزاری مراسم، اين مراسم با استقبال مردم،اساتيد دانشگاه و دانشجويان روبرو گرديد .

دكتر يزدی در آغاز سخنرانی خود با اعتراض به استاندار آذربايجان در خصوص ايجاد محدوديت در برگزاری مراسم سالگرد مرحوم مهندس بازرگان در يك مساجد يا يكی از تالارهای تبريز بر مظلوميت نهضت آزادی اشاره كرد و گفت: ما نمی توانيم متاسفم نباشيم  كه سالگرد مهندس مهدی بازرگان در زيرزمين منزل دوستان برگزار می شود .

بازرگان از آن جهت الگو بود كه هميشه در وجود دشمنانش هم جنبه های مثبت را می ديد وبه آنها احترام می گذاشت .

بازرگان نماد دموكراسی ، دينداری وهويت ملی بود . دينداری ايشان محصول خودش بود و تئوريك نبود. بازرگان دارای هويت اسلاميت وايرانيت بود واز دانش سياسی توام با تربيت سياسی برخوردار بود.

دكتر يزدی با اشاره به حق آزادی وحقوق بشر گفت:

عده ای فكر می كنند اگر آزادی دهند جامعه به سوی فساد می رود، امروزه حقوق بشر حق قابل احتجاج است، عده ای می گويند در اسلام مردم تكليف دارند، حق ندارند .

آزادی و حقوق بشر از نيازهای اساسی انسان است و به حكم انسان بودن نياز داريم آزاد بيانديشيم و آزاد سخن بگوئيم .

وقتی فشارهای سياسی بالا می رود ، آسيب های اجتماعی نيز افزايش پيدا می كند . جامعه ايران جامعه پر از اضطراب و هيجان است ودليلش مشكل آزادی بيان است . حال اينكه فرا افكنی می كنيم و گناه خودمان را به گردن ديگران می اندازيم.

 دبير كل نهضت آزادی عناصر اصلی دموكراسی را اختلاف نظر و تكثر ناميد وادامه داد ؛ در جامعه معدنی دموكراتيك بايد بپذيريم تساهل و تسامح داشته باشيم. در جامعه مدنی برابری انسانها اصل بوده و خود جامعه سرنوشت خود را رقم می زند . جوامع پيشرفته  و توسعه يافته با تلاش خود به اين جا رسيده اند. امروزه اتحاديه اروپا به عنوان قطب عظيم و قدرتمندی شكل گرفته است .  روند تحولات تاريخی هم در ايران نشان داده كه ما در دوره هايی چون مشروطيت و… نياز به عدالتخانه و مجلس و قانون گذاری و جامعه مدنی داشتيم و حركات اين شكلی جامعه را به توسعه نزديك می كند

  دكتر يزدی كه در خصوص شوراها و حاكميت ملت از مردم  خواست در شوراها فعالانه شركت كرده وغفلت نكنند. وی با اشاره به تاريخ معاصر افزود :  

پدران ما می خواستند انجمنهای ايالتی و ولايتی داشته باشيم ، در زمان نخست وزيری شرايط برای جا گرفتن شوراها مهيا نبود . حال خاتمی اين كار را كرد و طبيعی است در آغاز كار مشكلاتی بوجود آيد. نبايد انتظار داشته باشيم شورای شهر تبريز مثل شورای شهر لندن عمل كند .

بايد اختلاف نظرها، كمبودها مشكلات شوراها را بعنوان اولين قدم برای تقويت نهادهای دموكراتيك ومردمی قبول كنيم. بازرگان به سياست گام به گام معتقد بود، به عنوان نمونه وزنه بردار حرفه ای از وزنه های پايين شروع كرده وحال می تواند وزنه های سنگينی را بلند كند . البته سياست گام به گام بازرگان مورد حمله تندروها قرار می گرفت.

دموكراسی ساختش گام به گام است، با شوراها می توانيم مردم سالاری را در سطوح پايينی تمرين كنيم ، اين مهم است كه به جای 10 نفر صدها هزار نفر وارد شبكه تصميم گيری در قدرت می شوند .

نبايد منفعل باشيم. بايد آرام آرام ياد بگيريم و بهتر از دفعه قبل باشيم . مديريت شوراها به تجربه مديريت شهری نياز دارد ، اكنون با جامعه ساده مواجه نيستيم  ونياز به مديريتهای توانمند شهری داريم و انتظار نداشته باشيم با اين همه پيچيدگی فقط می شود با يك گل بهار كرد و از خاتمی هم بيش از اين نبايد انتظار داشت .

دبير كل نهضت آزادی سپس به پرسشهای حاضرين جواب داد.

 دانشجويی پرسيد ؛ شما ميزان تأثير گذاری جنبش دانشجويی را در روند تحولات سياسی و اجتماعی چگونه می بينيد ؟

يزدی جواب داد: جنبش دانشجويی بخش تفكيك ناپذير از جامعه و طبقات اجتماعی است وروی آن به همة طبقات باز بوده ومردمی است . جنبش دانشجويی هميشه منتقد بوده وبه دنبال يافتن پاسخ سئوالات بوده است. دانشجويان از پيشگامان جنبش ملی در ايران بودند .

اين جنبش ديناميك است . احساس می كنم جنبش دانشجويی دارد به يك بلوغ تازه سياسی می رسد. جسورتر شده ومسايل و مطالبات خود را شفاف تر و قانونی بيان می كند ودنبال حادثه آفرينی نيست .

دبير كل نهضت آزادی با اظهار گلايه از كاهش انگيزه های ملی و دينی جوانان ايرانی ادامه داد :

متأسفانه جوانان ما امروز از انگيزه های ملی و دينی كمتری نسبت به گذشته برخوردارند و كلان نگر نيستند و نسل امروزی بی تفاوت است .

امروز بايد به حرف و درد دل آنها گوش دهيم وبايد ببينيم از چه چيزی رنج می برند.

يزدی باهشدار به وقوع فروپاشی اجتماعی گفت :

ما در آستانه فروپاشی اجتماعی هستيم ، اين نسل پس از انقلاب رشد كرده و حالا جوانان جامعه پس از ده سال چگونه خواهند بود ؟

يكی از حاضرين پرسيد ؛ آيا حكومت های تماميت خواه دنبال نظام شورای هستند؟

 يزدی پاسخ داد : نه خير ، اما اگر آنها نخواهند شما هم نخواهيد خواست ؟ آنها اعتقادی به نظام شورايی ندارند ولی مردم بايد در گرفتن حق خود پايدار و مقام باشند .

يزدی در پاسخ به سوالی ديگری در مورد حمله آمريكا به عراق و تأثير آن برايران گفت : امنيت ملی و وضعيت كنونی و آينده ما با مسئله حمله آمريكا به عراق گره خورده است ، ما دارای مرز مشترك با عراق هستيم ، در شمال آن كشور كردها ودر جنوب شيعيان تأثير بسزايی در روند تحولات عراق دارند.

اين سوال مطرح است كه آيا آمريكا می خواهد حمله نظامی كند ؟

آمريكا قصد دارد بيشتر از نيروهای داخلی بهره گيرد . نيروهای مسلح كرد وشيعه از شمال و جنوب به مركز و بغداد حمله بياورند وبه دنبال آن  آمريكا هم طی حمله نظامی هوايی به مراكز استراتژيك نظامی رژيم صدام را سرنگون كند وبا نظر كردها وشيعيان ومردم عراق يك دولت موقت وسپس انتقالی ايجاد كند و در اين زمان است كه دخالت و وضع گروهها ی داخلی برای تشكيل دولت چگونه خواهد بود برای ما  مهم است .

 نهضت آزادی ايران به دولت پيشنهاد كرده به جای همكاری با عراق يا كشور ثالثی ، بدنبال  يك همه پرسی با نظارت موثر سازمان ملل متحد باشد تايك رفراندوم بدون درگيری وخون ريزی انجام شود چون نحوه جابجايی قدرت و دولت در عراق بر ايران هم تأثير دارد .

دانشجويی از نظر يزدی در مورد بحث خروج از حاكميت جويا شد ويزدی پاسخ داد:

ما با اين موضوع مخالف هستيم و معتقد هستيم اكنون به پاگرد مهمی رسيده ايم وهرگونه حركت را راديكال را بر ضرر جنبش اصلاحات می دانيم .

الان نيروهای سياسی داخل كشور انسداد سياسی رسيده اند چرا كه هردو نتوانستند همديگر را حذف كنند و اين تقابل بين محافظه كاران واصلاح طلبان وجود دارد .

حتی محافظه كاران كه قصد حذف رقبای خارج از حاكميت چون نهضت آزادی را داشتند نتوانستند موفق شوند .

جاده سياسی ايران مثل گردنه های هزار چم چالوس است كه كوچكترين اشتباه راننده می تواند مسافران را به ته دره ببرد .

مورد دوم ؛ اكنون اگر گروهی بخواهد يكی را حذف كند خودش هم حذف خواهد شد ، همه داخل يك كشتی هستيم .

دبيركل نهضت آزادی سپس به تشريح چگونگی خروج از انسداد پرداخت و گفت :

دو راه داريم يكی در درون نظام و ديگری در خارج از نظام . نهضت آزادی راه درون نظام را انتخاب می كند وبهيچ وجه با براندازی موافق نيست .

ما نبايد عجله كنيم ، در اوايل انقلاب ما اصول خود را بر آنچه نمی خواستيم اصل كريم ولی در مورد آنچه می خواستيم تعريفی مشخص نداشتيم و فقط می گفتيم شاه بايد برود،  بله ما اشتباه كرديم و آنرا به گردن می گيرم

 اگر از من بپرسيد انقلاب زود رس و نارس بود ، كدام انقلاب را سراغ داريد

كه شورای انقلاب روی روابط تشكيل شود ؟ ما جمهوری می خواستيم ولی هيچ كس تعريفی از آن نداشت . ايران ما آبستن حوادث جديدی است، اجازه بدهيد و تحمل كنيد . خاتمی اين فرصت را به جنبش اصلاحات داده و تغييرات و تحولات بايد در درون جامعه خودمان شكل بگيرد، نا اميد نباشيد.

دكتر يزدی در ادامع پاسخ به اين سوال با اشاره به موضوع آلتر ناتيو برای حكومت آينده ايران گفت :

آمريكا می خواهد آلتر ناتيو برای ما بسازد . امروز كشور در حال تعادل ناپايدار است و همه كاسه چه كنم به دست گرفته اند. عده ای تصور می كنند بر اوضاع مسلط اند. فراموش نكنيد كه شاه در سال  1350 سقوط كرد. همان زمان كه همه ناراضی بودند ولی به ظاهر  آب از آب تكان نمی خورد .

برای آمريكا آلتر ناتيوی مهم است كه از همه جهات بين المللی و داخلی موثر و شناخته شده باشد . اگر خاتمی در برنامه های اعلامی موفق بود آمريكاييان اوضاع ايران را تثبيت شده دانسته و به خود اجازه آلتر ناتيو سازی نمی دادند. حال چون روند به اين شكل جلو می رود آنها به طمع افتاده اند . آنها دوست دارند شرايطی بوجود آورند تا افرادی را جايگزين بكنند. بخت از آن حكومتی بر می تابد كه ملتش  نخواهند زمامداران سر به تنشان باشد و دوست داشته باشند افراد ديگری برای آنها تصميم بگيرند . ولی ما می گوييم خوب يا بد مال خودمان است .

جامعه مدنی اين نيست كه سر به تن محافظه كاران يا اصلاح طلبان نباشد . چه كسی گقته ، گفتگو يعنی سازش، از آمريكا مطالبه داريم و بايد برويم با آنها بنشينيم وصحبت كنيم تا مطالبات ودارايی های خود را مطالبه كنيم .

مراسم ياد شده  با آرامش به پايان رسيد.

گزارش از : پيمان پاك مهر